• Het Joodse schooltje en verenigingslokaaltje zoals het er na de oorlog uitzag.

    eigen foto

Joods erfgoed in virtual reality

HARDERWIJK Een 'Joodse Route' lopen waarbij je teruggaat in de tijd van vóór de tweede wereldoorlog. In de Oude Synagoge aan de Jodenkerksteeg sta je dan zomaar op het vroegere vrouwenbalkon, terwijl je naar de fraaie gebedsruimte beneden kijkt. Beneden in de kelder zie je de rituele baden uit 1762. Die niet meer bestaan. Ook loop je het Joodse schooltje in de Hoogstraat binnen, dat allang is afgebroken.

Mieneke Braakman

Je ziet daar de ouderwetse potkachel, de tafel in het midden met stoelen van de leerlingen eromheen en de kast met Hebreeuwse boeken. Ga je naar de oude Joodse begraafplaats op De Veldkamp, zie je de grote greppel eromheen en het boerderijtje dat daar ooit stond. Maar ook het fraaie reinigingshuisje voor de rituele wassingen herrijst voor je ogen.


3D-BEELDEN Deze werkelijkheid zien en beleven, is volgend jaar mogelijk. Grafisch ontwerper Ton Pors en de Joodse onderzoeker Anton Daniëls werken samen aan dit project. Op aanwijzing van Daniëls brengt Pors de Joodse gebouwen en begraafplaats van vroeger, door 3D visualisaties weer tot werkelijkheid. ,,Die 3D-beelden worden getoond in de Oude Synagoge, maar kunnen ook via een digitale code worden ingevoerd op de mobiel of tablet, waarmee de beelden van dit erfgoed zichtbaar worden. ,,Het Joodse schooltje gaan we herbouwen, zodat de bezoekers zich echt nog in de oude tijd begeven'', zegt de grafisch ontwerper. De beelden zullen worden voorzien van ondertiteling.

Daniëls deed jarenlang onderzoek naar de geschiedenis van de Joodse gemeenschap. Zo gaf hij met de –eveneens unieke- fotowand in de Oude Synagoge, de Joodse Harderwijkers van voor de oorlog een gezicht. Het volgende project is nu, om ook hun gebouwen en de begraafplaats in ere te herstellen. Daniëls heeft in de loop der jaren onvermoeibaar veel informatie vergaard. Via mondelinge informatie, maar ook uit archieven en oude foto's weet hij hoe het erfgoed er vroeger uitzag. Zelfs de maten van het Joodse schooltje en verenigingslokaal heeft hij gevonden. In de oorlog is de Harderwijkse Joodse gemeenschap bijna geheel weggevaagd. In de 70-er jaren kwam de synagoge in handen van de Apostolische Gemeenschap. ,,Zij verbouwden de synagoge en gingen dwars door de gewelven in de kelder heen. Gelukkig heeft Henk Lemain, aanwezig bij de verbouwing, mij tot in detail verteld hoe de twee rituele baden er uitzagen.'' Van het vrouwenbalkon heeft hij tekeningen gevonden uit 1949. ,,In de oorlog zijn veel grafstenen beschadigd door beschietingen. Ook waren er houten grafzerken van armere Joden. Die zijn inmiddels vergaan. Hoeveel graven er echt waren, ben ik nu aan het onderzoeken.''


PROTEST Pors heeft geen Joodse achtergrond, maar werkt gedreven aan dit project. ,,Het is verschrikkelijk dat mensen die anders zijn, worden verdrukt en weggerukt. Ik wil dit een gezicht geven, het is een soort protest van mij. Je kunt er allemaal wel over praten, maar het komt erop aan om wat te doén.''